Những rủi ro tiềm ẩn
Phát biểu tại tọa đàm “Thương mại gỗ và sản phẩm gỗ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ: Ngành gỗ Việt Nam cần làm gì trong bối cảnh căng thẳng thương mại hiện nay?” do Cục Lâm nghiệp – Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), và Tổ chức Forest Trends tổ chức ngày 24/6 tại Hà Nội, ông Ngô Sỹ Hoài – Phó chủ tịch, Tổng thư ký VIFOREST cho biết, Hoa Kỳ nhập khẩu khoảng 23 – 24 tỷ USD đồ gỗ nội thất mỗi năm. Trong đó, Việt Nam cung cấp 38 – 40% kim ngạch nhập khẩu, trở thành quốc gia cung cấp đồ nội thất lớn thứ hai cho Hoa Kỳ sau Trung Quốc. Trong 5 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu gỗ sang Hoa Kỳ đạt 3,7 tỷ USD, tăng 10,3% và chiếm tới 55,4% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam.
Với những con số này, Hoa Kỳ đang là thị trường chủ lực của xuất khẩu Việt Nam nói chung và ngành nội thất nói riêng. Tuy nhiên, ngành đang đối diện với những thách thức khá nghiêm trọng. Ông Trần Lê Huy – Phó chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Gia Lai, chỉ rõ những con số tiềm ẩn rủi ro: Trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng, nhập khẩu từ Trung Quốc cũng tăng và chiếm 42% tổng kim ngạch nhập khẩu gỗ của Việt Nam, tiềm ẩn rủi ro liên quan đến các cuộc điều tra chống bán phá giá. Ông Huy cũng lo ngại nếu đánh thuế theo Mục 232 mở rộng cho tất cả các sản phẩm phái sinh như đồ nội thất, thiệt hại sẽ rất lớn.
Không dừng lại ở đó, theo ông Tô Xuân Phúc, đại diện tổ chức Forest Trends, hiện đang có những quan niệm chưa chuẩn xác ở thị trường quốc tế về ngành gỗ Việt Nam, như việc Việt Nam sử dụng gỗ rủi ro cho xuất khẩu, hoặc là trung tâm trung chuyển gỗ Trung Quốc. Đại diện Forest Trends cho rằng, ngành gỗ cần thay đổi phương pháp tiếp cận, chủ động cung cấp thông tin và tăng cường đối thoại với các thị trường xuất khẩu.
Điểm mấu chốt: Nguồn gốc xuất xứ
Đánh giá về những tác động của hàng loạt chính sách, từ thuế đối ứng đến các vụ việc điều tra mà Chính phủ Hoa Kỳ khởi xướng, bà Ashley Amilton, lãnh đạo Hiệp hội Đồ gỗ Quốc tế Hoa Kỳ (IWPA) khẳng định, chính quyền Tổng thống Donald Trump tập trung vào việc bảo vệ lợi ích kinh tế nội địa, đặc biệt trước các lo ngại về ảnh hưởng của Trung Quốc. Bà cho biết: “Chính phủ quan tâm đến vấn đề thuế quan và nguồn gốc gỗ. Nếu gỗ xuất xứ từ Hoa Kỳ, điều đó được đánh giá cao; ngược lại, gỗ từ bên ngoài, đặc biệt từ Nga hay Trung Quốc, sẽ chịu rủi ro cao hơn về thuế”.
Trước những thách thức này, Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Chính phủ nỗ lực đàm phán và tìm giải pháp điều chỉnh thặng dư thương mại với Hoa Kỳ. Phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhanh chóng bãi bỏ thuế nhập khẩu đối với đồ gỗ nội – ngoại thất thành phẩm từ Hoa Kỳ để thể hiện thiện chí. Tham gia đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các hiệp hội khác đến Hoa Kỳ, ông Phùng Quốc Mẫn – Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, chuyến công tác của Bộ đã tạo ra sự kết nối quan trọng. HAWA đã tích cực đóng góp vào việc thúc đẩy thương mại gỗ bền vững bằng việc ký bản ghi nhớ tại Washington DC, cam kết nhập khẩu 1.000m³ gỗ cứng và 100.000m³ gỗ thông từ Hoa Kỳ mỗi năm, với tổng giá trị khoảng 200 triệu USD. Những nỗ lực này không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại mà còn tăng cường minh bạch trong chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường Hoa Kỳ.
Đánh giá nỗ lực từ phía Việt Nam, ông Joe O’Donnell, đại diện tổ chức IWPA, cho biết Hoa Kỳ đang thúc đẩy xuất khẩu gỗ nguyên liệu sang Việt Nam để cân bằng cán cân thương mại. Ông nhấn mạnh: “Việc Việt Nam tăng nhập khẩu gỗ cứng từ Hoa Kỳ là một điểm cộng, giúp giảm rủi ro khi xuất khẩu sản phẩm gỗ sang thị trường này”.
Cùng với nỗ lực minh bạch hóa chuỗi cung ứng, ông Phùng Quốc Mẫn cho rằng, ngành chế biến gỗ Việt Nam đang đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc, Nhật Bản, cũng như khai thác các thị trường mới để giảm sự phụ thuộc. Về lâu dài, các doanh nghiệp đang chuyển đổi từ mô hình gia công sang thiết kế chủ động để tăng giá trị gia tăng. Việc tăng cường hợp tác quốc tế và truyền thông, chủ động cung cấp thông tin chính xác về ngành gỗ sẽ được đặc biệt chú trọng trong thời gian tới.
Theo lãnh đạo HAWA, với những nỗ lực toàn diện này, ngành gỗ Việt Nam đang từng bước thích ứng với môi trường thương mại quốc tế đầy thách thức, hướng tới việc duy trì và phát triển bền vững thế mạnh cạnh tranh. “Thị trường Hoa Kỳ vẫn rất quan trọng. Doanh nghiệp trong ngành sẽ nỗ lực hết sức để giữ vững và phát triển thị phần vì dư địa ở thị trường này còn rất lớn”, ông Mẫn nói.
Thu Phương
