Báo cáo Triển vọng Nội thất Thế giới 2025-2026 của Trung tâm nghiên cứu Công nghiệp Italia (CSIL), ghi nhận Trung Quốc là nước xuất khẩu đồ nội thất hàng đầu, kế tiếp là Việt Nam, Ba Lan, Italia và Đức. Như vậy, Việt Nam đã chính thức sở hữu ngôi vị á quân trên bản đồ xuất khẩu nội thất toàn thế giới.
Lợi thế con người
Rất nhiều nước trên thế giới, trong đó có những nước trong khối Đông Nam Á như Indonesia, Philippines, Thái Lan… rất muốn phát triển ngành gỗ. Họ có khả năng sáng tạo, phát triển được công nghiệp sáng tạo, có những nghệ nhân danh tiếng thế giới nhưng vẫn không tổ chức được hoạt động sản xuất, chế biến gỗ. Chính phủ đầu tư tài chính lẫn nhân lực để thúc đẩy ngành công nghiệp này nhưng vẫn khó có thể bắt kịp trình độ sản xuất gỗ của Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Chiến Thắng, nhà sáng lập Scansia Pacific, dù có máy móc, công nghệ tiến bộ đến mức nào thì ngành gỗ vẫn đòi hỏi kỹ năng của con người, tay nghề của người công nhân và quan trọng hơn là kỹ năng quản lý của người điều hành. Cứ nhìn một quy trình chế biến gỗ sẽ thấy có rất nhiều công đoạn, rất nhiều phát sinh… thợ có giỏi mà người quản lý cứng nhắc, không linh hoạt, cảm thông… thì cả khối sản xuất đều không đạt hiệu quả. Như vậy, cốt lõi và quan trọng nhất vẫn là con người. Mà người Việt lại rất phù hợp với hoạt động chế biến gỗ.
Bên cạnh đó, lợi thế về chi phí sản xuất và nhân công tiếp tục tạo ra sức cạnh tranh lớn cho doanh nghiệp (DN) chế biến gỗ Việt. Mức lương bình quân trong ngành gỗ Việt Nam đang ở khoảng 280 USD/tháng, thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc (600 USD/tháng) và Thái Lan (450 USD/tháng). Chưa tính các DN hoạt động liên quan, chỉ riêng lực lượng lao động trực tiếp ở các nhà máy chế biến gỗ con số nhân lực đã hơn 500.000 người. Sự đóng góp của ngành trong việc giải bài toán an sinh xã hội là rất lớn.
Lợi thế nguyên liệu
Từ năm 1997, Chính phủ quyết liệt triển khai chiến lược trồng rừng, phủ xanh đồi trọc. Nhờ vậy chỉ sau hai thập kỷ, ngành chế biến gỗ gần như có thể tự chủ được nguyên liệu. Nguồn gỗ rừng trồng thỏa mãn gần 60% nhu cầu của ngành chế biến gỗ. Theo ông Nguyễn Chánh Phương, Phó chủ tịch HAWA, khả năng tự chủ nguyên liệu là lợi thế lớn thứ hai của ngành gỗ Việt Nam. Tính đến năm 2024, diện tích rừng trồng cả nước đạt khoảng 4,74 triệu ha, tăng 0,2% so với năm trước. Mỗi năm, sản lượng khai thác gỗ hợp pháp đạt xấp xỉ 22,7 triệu m³, đáp ứng khoảng 80% nhu cầu cho ngành chế biến.
Với hơn 6.000 DN chế biến gỗ cả nước, trong đó có tới 55% đủ năng lực xuất khẩu trực tiếp, ngành gỗ đang ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu. Nhiều DN đã đạt các chứng nhận quốc tế uy tín như: ISO 9001, ISO 14001, FSC, BSCI hay CE, cho thấy sự chuyên nghiệp và cam kết chất lượng trong từng sản phẩm.
Lợi thế thị trường
Không giống như sản phẩm công nghệ có thể bị thay thế bất cứ lúc nào, sản phẩm của ngành chế biến gỗ là thiết yếu. Trong xu hướng bảo vệ môi trường, người dùng toàn cầu ngày càng thận trọng hơn trong chọn lựa các sản phẩm có nguyên liệu ảnh hưởng đến trái đất, các sản phẩm gỗ ngày càng được ưa chuộng hơn. Hiện sản phẩm chế biến gỗ Việt Nam đã xuất khẩu đến hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó các thị trường chính bao gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và EU.
Cũng không thể không nhắc đến cơ hội về thị trường khi Việt Nam đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), nổi bật là EVFTA với cam kết xóa bỏ hơn 99% dòng thuế. Nhờ tận dụng hiệu quả nguồn gốc xuất xứ từ Việt Nam, nhiều DN xuất khẩu gỗ ghi nhận mức biên lợi nhuận tăng từ 8 – 15% so với sản phẩm cùng loại có xuất xứ từ Trung Quốc. Đây là lợi thế lớn giữa bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Chính phủ “đặt hàng” năm 2030, doanh số xuất khẩu ngành sẽ là 25 tỷ USD. Với 3 thế mạnh kể trên, con đường đến với mục tiêu này, theo đánh giá của DN trong ngành, đều rất khả thi dù những biến động của thị trường quốc tế là điều khó tránh.
An Khuê
