Với 98% doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa (SME), Singapore đã sớm nhận ra nâng cao năng suất và số hóa là chìa khóa để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đảo quốc sư tử không chỉ đặt mục tiêu mà còn xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, biến tầm nhìn thành hiện thực.
Singapore: Chiến lược số hóa và nâng cao năng suất toàn diện
Trung tâm của mô hình này là Enterprise Singapore (ESG) – cơ quan đầu mối duy nhất của Chính phủ, hoạt động theo phương châm “một đầu mối nhưng nhiều cửa”. ESG cung cấp đầy đủ các dịch vụ từ tư vấn, tài trợ chuẩn hóa đến kết nối thị trường, giúp DN tiết kiệm thời gian và nguồn lực trong quá trình tiếp cận hỗ trợ.
Các chương trình đồng tài trợ như PSG và SME C digital đã tạo điều kiện cho DN ứng dụng các giải pháp ERP (Hoạch định tài nguyên DN) và CRM (Quản lý quan hệ khách hàng) mà không gánh nặng tài chính quá lớn. Đặc biệt, thông qua chương trình AUP và Collaborative Industry Project, Chính phủ Singapore còn cử chuyên gia R&D trực tiếp làm việc tại DN, hỗ trợ đổi mới công nghệ sản xuất cho những DN không đủ nguồn lực đầu tư.
Điểm sáng nhất trong chiến lược của Singapore chính là Skill Future – chương trình tạo tín chỉ kỹ năng suốt đời cho mọi công dân. Nội dung đào tạo được đồng bộ hóa liên tục với nhu cầu thực tế của DN, đảm bảo nguồn nhân lực luôn cập nhật và sẵn sàng cho yêu cầu thị trường.
Mạng lưới Global Connect Singapore với các văn phòng đại diện tại nhiều quốc gia đã trở thành cầu nối an toàn và hiệu quả, giúp DN Singapore kết nối đối tác quốc tế một cách chuyên nghiệp. Kết quả là các DN SME của Singapore không chỉ được hỗ trợ về công nghệ mà còn chuẩn hóa quy trình, tăng năng suất thực tế tại nhà máy, xưởng sản xuất, từ đó nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Hàn Quốc: Tự động hóa thông minh và hệ sinh thái khởi nghiệp
Nền công nghiệp chế tạo mạnh mẽ của Hàn Quốc đã được nâng tầm nhờ chiến lược tập trung vào tự động hóa và thu hẹp khoảng cách giữa SME với các tập đoàn lớn. Xứ sở kim chi không để các DN nhỏ “chạy một mình” mà xây dựng cả một hệ thống hỗ trợ toàn diện.
Smart Factory Initiative là chương trình đột phá do Bộ Quản lý SME và KOSME triển khai, đồng tài trợ cho DN ứng dụng các công nghệ như: Cảm biến IoT, phần mềm MES, GSM, và robot tự động hóa. Nhờ đó, hàng nghìn nhà máy nhỏ và vừa đã chuyển đổi thành nhà máy thông minh với các cấp độ khác nhau (từ cấp độ B đến Advanced), được đánh giá bằng các chỉ số KPI rõ ràng.
Song song với việc nâng cấp sản xuất, Hàn Quốc còn xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp thông qua TIPS (Tech Incubator Program for Startup) – mô hình liên minh công tư ươm tạo startup và đầu tư mạo hiểm. Điều này tạo ra nguồn lực đổi mới liên tục cho nền kinh tế.
KOTRA, trung tâm hỗ trợ xuất khẩu với mạng lưới rộng khắp 129 quốc gia, đóng vai trò là cánh tay nối dài của DN Hàn Quốc trên thị trường quốc tế. Tổ chức này không chỉ kết nối thương mại mà còn giúp DN tiếp cận công nghệ và đối tác mới.
Đặc biệt, hệ thống chứng nhận Innobiz và Mainbiz đã trở thành “huy chương” danh giá cho các DN đổi mới. Khi đạt được chứng nhận, DN được hưởng ưu đãi về tín dụng, thuế và đấu thầu – tạo động lực mạnh mẽ để DN không ngừng cải tiến. Kết quả là hệ sinh thái vốn mạo hiểm cùng chính sách chứng nhận đổi mới đã giúp DN Hàn Quốc nâng cao năng lực công nghệ, thu hẹp khoảng cách với các tập đoàn lớn và cạnh tranh hiệu quả trên trường quốc tế.
Trung Quốc: Đổi mới công nghệ lõi và kinh tế số bứt phá
Sau giai đoạn tăng trưởng dựa vào lợi thế chi phí, Trung Quốc đã thực hiện bước chuyển mình mạnh mẽ sang đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi để tránh “bẫy thu nhập trung bình”. Với hơn 90% DN là SME, Trung Quốc đối mặt với thách thức tương tự Việt Nam về năng suất, công nghệ và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Made in China” 2025 là chương trình tham vọng tập trung đầu tư vào 10 ngành ưu tiên như: Robot, hàng không, ô tô điện, công nghệ thông tin và dược phẩm. Đây không chỉ là kế hoạch mà còn là lộ trình cụ thể với nguồn lực khổng lồ để biến Trung Quốc từ “công xưởng thế giới” thành “trung tâm đổi mới công nghệ”.
Chương trình “Tiểu Cự nhân” (Little Giant) đã tạo ra hơn 80.000 DN chuyên môn sâu, tinh gọn và đổi mới, với năng suất cao hơn mức trung bình 30 – 40%. Các DN đạt chứng chỉ này được hưởng tài trợ nghiên cứu và ưu đãi thuế đáng kể, khuyến khích DN không ngừng đổi mới.
Phát triển kinh tế số là một trụ cột quan trọng khác. Trung Quốc khuyến khích SME ứng dụng AI, big data, điện toán đám mây và thương mại điện tử. Kết quả, kinh tế số chiếm tới 46% GDP năm 2024, với hơn 70% SME đã áp dụng ít nhất một công cụ số hóa. Các nền tảng thương mại điện tử như Alibaba và JD.com đã mở rộng cơ hội xuất khẩu cho hàng triệu DN nhỏ.
Các khu công nghệ cao như: Trung Quảng Xuân, Thẩm Quyến, Hàng Châu đã trở thành những “thung lũng Silicon” của Trung Quốc, kết nối viện nghiên cứu, DN và quỹ đầu tư, tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sôi động.
Nhờ lộ trình đổi mới, tự động hóa và số hóa, giá trị gia tăng của ngành chế tạo Trung Quốc đã tăng từ 18% lên 25% trong năm 2024. Trung Quốc hiện là nhà sản xuất robot công nghiệp lớn nhất thế giới, với tỷ trọng đầu tư R&D đạt 2,6% GDP – cao nhất trong các nền kinh tế mới nổi.
Định hướng cho Việt Nam
Nếu ví chiến lược “Go Global” như một con tàu thương mại vượt đại dương, thì Singapore đã cung cấp công nghệ hiện đại hóa thân tàu (số hóa/năng suất) và đào tạo thủy thủ đoàn chuyên nghiệp (Skill Future). Hàn Quốc tập trung lắp đặt động cơ tự động và chứng nhận chất lượng (Smart Factory/Innobiz). Còn Trung Quốc đầu tư vào bản đồ định vị (Made in China 2025) và mở rộng các cảng thương mại số (thương mại điện tử).
Việt Nam hiện có nhiều điểm tương đồng với ba quốc gia trên như: Tỷ lệ DN SME cao, nhu cầu nâng cao năng suất và số hóa, cũng như mong muốn hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam còn thiếu một hệ thống hỗ trợ đồng bộ, đầu mối tập trung và lộ trình rõ ràng. Do vậy, cần xây dựng Chương trình Nâng cao năng suất và số hóa. Chương trình cần áp dụng mô hình đồng tài trợ của Nhà nước, kèm theo lộ trình DN thông minh theo cấp độ. DN đạt cấp độ 1, 2 hay 3 sẽ nhận ưu đãi khác nhau, từ đó khuyến khích đổi mới quy trình, tiêu chuẩn hóa sản xuất và ứng dụng công nghệ cao hơn.
Thứ hai, thành lập Trung tâm Go Global Hub. Đây sẽ là đầu mối duy nhất hỗ trợ, tư vấn và điều phối giữa DN, hiệp hội và viện nghiên cứu. Mô hình này học tập từ Enterprise Singapore, giúp DN tiết kiệm thời gian và gia tăng hiệu quả liên kết.
Thứ ba, triển khai Chương trình Đào tạo kỹ năng xuất khẩu chuyên sâu (có thể gọi là Skill Fortress). Chương trình cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, cơ quan xúc tiến xuất khẩu và ITC, nhằm đào tạo toàn diện các kỹ năng thương mại cho cán bộ ngành công thương và DN.
Kinh nghiệm từ Singapore, Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy không có con đường tắt trong chiến lược “Go Global”. Để con tàu thương mại Việt Nam vượt qua đại dương cạnh tranh toàn cầu, cần xây dựng cả thân tàu vững chắc (năng suất và số hóa), đội ngũ thủy thủ lành nghề (đào tạo kỹ năng), và bản đồ chiến lược rõ ràng (Go Global Hub). Đây không chỉ là tầm nhìn mà còn là lộ trình khả thi, đã được chứng minh bởi thành công của các quốc gia láng giềng. Cơ hội đang mở ra, Việt Nam hoàn toàn có thể biến “Go Global” từ khẩu hiệu thành hiện thực, nếu học hỏi đúng bài và hành động quyết liệt từ hôm nay.
Hà Lê Minh, Điều phối viên Quốc gia
Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) tại Việt Nam
