Những dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia như sân bay Long Thành, các tuyến metro và đường cao tốc đã bước vào giai đoạn thực hiện quyết liệt vào năm 2026 trở thành điểm tựa vững chắc kinh tế Việt Nam giai đoạn mới. Theo chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du, thành viên Viện Sáng kiến Việt Nam, kế hoạch đầu tư công năm 2026 của Việt Nam dự kiến tăng 10,3% so với 2025, chiếm quy mô gần 8% GDP, trở thành bệ đỡ cho kinh tế nội địa.
Những điểm tựa vững chắc
Số liệu từ Cục Thống kê ghi nhận, tính đến ngày 31/12/2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Đáng chú ý, số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện cả năm ước đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024 và xác lập mức cao nhất trong giai đoạn 2021 – 2025. Cụ thể, trong năm 2025, cả nước có 4.054 dự án mới được cấp phép với tổng vốn đăng ký đạt 17,32 tỷ USD. Trong cơ cấu vốn đăng ký cấp mới, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút đầu tư lớn nhất với 9,80 tỷ USD, chiếm 56,5% tổng vốn.
Những con số khả quan trên cho thấy, Việt Nam vẫn được đánh giá là một thị trường ổn định trong bối cảnh địa chính trị thế giới bất ổn. Tuy nhiên, là quốc gia cung ứng hàng hóa cho thị trường thế giới, với độ mở cao, kinh tế Việt Nam sẽ chịu tác động lớn từ những quốc gia nhập khẩu.
Cụ thể, ở Hoa Kỳ, nhà nghiên cứu Nguyễn Tiến Việt, Trường Kinh tế London (LSE) nhận định thị trường này sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ cú hích từ công nghệ AI và bán dẫn. Thị trường này cũng sẽ ghi nhận phân cực theo mô hình chữ K: trong khi nhóm giàu có chi tiêu mạnh, thì 80% người dân đang thắt chặt tiêu dùng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp (DN) Việt Nam phải điều chỉnh định vị sản phẩm cho phù hợp. Ngoài ra, lãi suất USD Mỹ dự kiến vẫn duy trì ở mức cao, gây áp lực lên tỷ giá đồng Việt Nam.
Để bù đắp cho sự sụt giảm tại thị trường Hoa Kỳ ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng doanh nghiệp (DN) Việt Nam cần tận dụng cơ hội từ “hàng xóm”. Cụ thể, trong năm tới, Trung Quốc sẽ bước vào năm đầu tiên của kế hoạch 5 năm lần thứ 15, tập trung mạnh vào các lực lượng sản xuất mới như xe điện và năng lượng xanh. Do đó, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc. Trong biến chuyển, ông Thành cũng lưu ý rằng, dòng vốn FDI từ Trung Quốc có xu hướng dịch chuyển sang Việt Nam để tận dụng một số lợi thế. Đây chính là thách thức cho chính các DN nội địa.
Ở châu Âu, dù thời gian áp dụng “luật chơi xanh” đã được dời đến cuối năm 2026 nhưng theo ông Nguyễn Tiến Việt, các cơ chế như Cơ chế Điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) sẽ vẫn tác động trực tiếp đến các ngành thép, nhôm, gỗ, cao su và cà phê của Việt Nam. DN phải tiếp tục nỗ lực chuẩn bị cho sự minh bạch tuyệt đối về dữ liệu và nguồn gốc.
Động lực tăng trưởng mới
Tác động của 3 nền kinh tế lớn tạo nên những cơ hội và thách thức cốt yếu cho kinh tế Việt Nam. Theo ông Huỳnh Thế Du, các chuẩn mực về ESG, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số đang dần hình thành rõ nét, mở ra không gian phát triển bền vững cho các DN biết nắm bắt.
Tuy nhiên, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và công nghệ cao (AI) là một thách thức lớn đối với DN nhỏ và vừa. Đồng thời, gánh nặng thuế khóa có khả năng tăng lên khi Nhà nước cần nguồn lực cho các chương trình hạ tầng và khoa học công nghệ ưu tiên. Ở phía tỷ giá, đồng Việt Nam vẫn nằm trong xu thế mất giá so với USD.
Thực tế, năng lực cạnh tranh nội địa vẫn là thách thức. Khu vực DN trong nước vẫn yếu, xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khối FDI (chiếm 77%), dẫn đến rủi ro rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Để thích ứng với bối cảnh mới, ông Nguyễn Xuân Thành khuyến nghị Chính phủ cần tăng chi tiêu cho phúc lợi xã hội đặc biệt là mảng giáo dục, y tế… để kích cầu tiêu dùng nội địa. Ngân sách cho khoa học công nghệ cần được ưu tiên đột biến để hỗ trợ DN chuyển đổi. Đồng thời, tham khảo mô hình cho thuê nhà từ Singapore nhằm phát triển thị trường nhà ở xã hội
Như vậy, dù khó khăn và thách thức luôn hiện hữu, nhưng không gian cơ hội cho sự phát triển của Việt Nam trong năm 2026 vẫn rất rộng mở. Trong bối cảnh này, giáo sư Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana, nhà sáng lập Mạng lưới Sáng kiến Việt Nam cho rằng, DN cần chủ động số hóa, truy xuất nguồn gốc sản phẩm ngay từ bây giờ để vượt qua rào cản từ EU. DN nên đầu tư mạnh mẽ vào con người và công nghệ lõi, tận dụng nguồn trí thức Việt kiều để vươn lên trong chuỗi giá trị, thay vì dựa vào lao động giá rẻ.
Nguyễn Phương
