Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) dự kiến có hiệu lực từ tháng 12/2024, buộc các công ty phải chứng minh một số mặt hàng không gắn với nạn phá rừng hay vi phạm nhân quyền. Luật đã được hoãn thi hành một lần vào năm ngoái sau áp lực từ các nhóm ngành. Giờ đây, Ủy ban châu Âu đề xuất hoãn thêm 12 tháng vì các vấn đề công nghệ thông tin và sức ép giảm bớt thủ tục hành chính.
Lo ngại chuỗi sản xuất bị gián đoạn
“Chúng tôi thấy rằng không thể đáp ứng thời hạn ban đầu mà không gây gián đoạn cho doanh nghiệp và chuỗi cung ứng,” phát ngôn viên Olof Gill của Ủy ban cho biết trong một cuộc họp báo tại Brussels. Việc trì hoãn này phải được các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu phê chuẩn.
Động thái trên được dự báo sẽ làm dấy lên những nghi ngờ mới về cam kết hướng tới một tương lai xanh hơn của EU vốn đang chịu áp lực gia tăng từ các chính phủ và ngành công nghiệp. Quyết định được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Ủy ban đạt được thỏa thuận thương mại tự do với Indonesia – một trong những nước phản đối mạnh mẽ đạo luật – mặc dù bà Jessika Roswall khẳng định hai sự kiện này “không hề liên quan”.
Luật chống phá rừng từng được các nhóm môi trường ca ngợi là bước đột phá lớn trong nỗ lực bảo vệ thiên nhiên và chống biến đổi khí hậu. Đạo luật này không cho phép nhập khẩu một loạt hàng hóa – từ cà phê, cacao, đậu nành, gỗ, dầu cọ, gia súc, giấy in cho tới cao su – nếu chúng được sản xuất trên những vùng đất bị phá rừng kể từ sau tháng 12/2020. Các công ty nhập khẩu những mặt hàng này vào các quốc gia thành viên EU sẽ phải chịu trách nhiệm truy xuất chuỗi cung ứng để chứng minh hàng hóa không bắt nguồn từ những vùng rừng bị tàn phá.
Tuy nhiên lệnh cấm đã vấp phải sự phản đối từ các đối tác thương mại lớn như: Brazil, Indonesia và Hoa Kỳ cũng như từ một số thủ đô châu Âu do lo ngại về thủ tục rườm rà, chi phí và sự thiếu rõ ràng trong một số khía cạnh của luật. Một phần vì vậy mà luật đã từng bị lùi thời điểm có hiệu lực thêm 12 tháng vào năm 2024.
Nghị sĩ Đức Peter Liese, người phát ngôn của nhóm EPP về môi trường, kêu gọi miễn trừ các nghĩa vụ nặng nề đối với chủ rừng và nông dân tại châu Âu cũng như ở các nước thứ ba. “Chấm dứt nạn phá rừng toàn cầu vẫn là mục tiêu đúng đắn nhưng một con quái vật quan liêu sẽ làm suy yếu sự chấp nhận đối với chính sách môi trường của châu Âu”, Liese nói, đồng thời nhấn mạnh rằng “những biện pháp đơn giản hóa giờ đây phải được triển khai khẩn cấp”.
Nhóm Đảng Nhân dân châu Âu (EPP), lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoãn luật chống phá rừng lần đầu tiên vào năm ngoái, hoan nghênh kế hoạch của cơ quan hành pháp EU, cho rằng luật này sẽ là “án tử” đối với phần lớn các doanh nghiệp nhỏ, nông dân và các nhà rang xay cà phê.
Các tổ chức môi trường phản đối
Nghị sĩ Pháp Pascal Canfin (Đảng Đổi mới châu Âu) cho rằng quyết định của Ủy ban là “đáng tiếc” bởi cơ quan hành pháp EU đã có đủ thời gian để điều chỉnh kể từ lần hoãn đầu tiên và ông sẽ cố gắng thúc đẩy một kế hoạch trì hoãn giới hạn hơn. “Bất kỳ sự trì hoãn quá mức nào cũng đồng nghĩa với việc mất đi khoản đầu tư của các doanh nghiệp mà chúng ta đã yêu cầu tuân thủ ngay từ đầu – và họ đã làm vậy”, Canfin nói.
Ở phía các tổ chức môi trường phi lợi nhuận, họ coi việc hoãn luật là bước thụt lùi. WWF gọi đây là một “sự xấu hổ lớn và không thể chấp nhận” đối với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ông Thomas Waitz, đồng chủ tịch Đảng Xanh châu Âu, mô tả quyết định này là một “ngày đen tối cho công cuộc bảo vệ rừng toàn cầu”.
Bà Nicole Rycroft, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành tổ chức môi trường Canopy (có trụ sở tại Vancouver, Canada), cho rằng việc hoãn luật không chỉ đe dọa rừng mà còn làm suy yếu sự chắc chắn trong kinh doanh. Bà nói: “Các doanh nghiệp cần coi khoảng hoãn này là bàn đạp chứ không phải nút hoãn báo thức…”.
Giới phê bình cho rằng việc châu Âu liên tục lùi bước làm suy yếu uy tín của mình với tư cách lãnh đạo khí hậu toàn cầu. Trong khi một số doanh nghiệp dầu cọ đã sẵn sàng thì nhiều ngành hàng khác vẫn tụt lại xa, làm dấy lên nguy cơ những trì hoãn và miễn trừ tiếp theo sẽ làm rỗng ruột quy định.
Việc hoãn EUDR diễn ra chỉ vài tháng sau khi khối EU lùi việc áp dụng Chỉ thị Báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) – bắt buộc các công ty quy mô lớn báo cáo minh chứng bền vững – và Chỉ thị về Tuyên bố Xanh của EU, nhằm siết chặt hành vi “tẩy xanh”.
Các “ông lớn” lên tiếng
Tháng 7 vừa qua, Mondelez (MDLZ.O) – hãng sản xuất chocolate Cadbury, đã kêu gọi hoãn thêm một năm việc triển khai luật chống phá rừng của Liên minh châu Âu. Công ty này ủng hộ EUDR về nguyên tắc nhưng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách cân nhắc đến “thực tế tại hiện trường”. Nestlé (NESN.S), Mars Wrigley và Ferrero cũng kêu gọi Brussels hướng dẫn rõ ràng hơn và hỗ trợ doanh nghiệp để đáp ứng thời hạn tuân thủ. Ngành công nghiệp giấy và bột giấy Hoa Kỳ cũng đã yêu cầu sản phẩm của nước này phải được miễn trừ khỏi luật.
Bùi Diệp
