Khi lá cỏ vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu

Tư duy mới trong xuất khẩu

Cuối tháng 6/2025, Faslink – thương hiệu thời trang Việt Nam đã chính thức ra mắt PINALINA, dòng vải tự nhiên cao cấp được chiết tách từ lá dứa, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược R&D và phát triển nguyên liệu Việt. Chỉ trong vòng một thời gian ngắn, PINALINA đã được đón nhận nồng nhiệt, không chỉ ở thị trường nội địa mà cả thị trường xuất khẩu. Bà Trần Hoàng Phú Xuân, nhà sáng lập Faslink cho biết việc sử dụng nguyên liệu như lá dứa không chỉ là câu chuyện về nguyên liệu mà còn là tư duy mới: Xuất khẩu bằng thương hiệu, chất lượng và giá trị bền vững.

Cùng với Faslink, Vietnam Houseware đã biến cỏ năng tượng – một loại cỏ mọc trên vùng nước nhiễm mặn miền Tây – thành nguyên liệu sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ. Những sản phẩm từ cỏ năng tượng này đã có mặt trong các gia đình người Nhật, hoặc được bày bán trên kệ của những tập đoàn bán lẻ lớn như: Walmart hay Rossy ở Hoa Kỳ.

“Những thứ trước đây nông dân chỉ đốt bỏ, nay đã có thể trở thành nguyên liệu xuất khẩu”, ông Đỗ Đăng Khoa, nhà sáng lập Làng Mướp – thương hiệu sản xuất các mặt hàng từ xơ mướp – nhận định. Sản phẩm từ xơ mướp của Việt Nam đã xuất khẩu sang Nhật Bản hơn 10 năm qua nhờ ưu điểm bền và thân thiện với môi trường, chứng minh sản phẩm xanh hoàn toàn có thể cạnh tranh với đồ nhựa.

Chìa khóa là công nghệ và sáng tạo

Phát biểu tại Tọa đàm “Khám phá tài nguyên bản địa Việt Nam” với chủ đề “Khi lá cỏ hóa “vàng xanh” lên kệ hàng thế giới” do Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao và Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ DN tổ chức, các DN tiên phong đều cho thấy chìa khóa để thoát khỏi định vị “giá rẻ” và gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu nằm ở công nghệ và công tác nghiên cứu sáng tạo R&D.

Theo bà Phú Xuân, công tác R&D rất quan trọng để việc phát triển bền vững diễn ra một cách khoa học và có hệ thống. Faslink đã chủ động hợp tác với các phòng lab và vận hành công thức “from lab to market” (từ phòng thí nghiệm ra thị trường). Dự án sợi lá dứa được tư vấn bởi Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, hạn chế tối đa hóa chất. Kết quả là sợi lá dứa có khả năng kháng khuẩn tự nhiên, khử mùi, giữ ẩm.

“Thiên nhiên đã ban tặng cho chúng ta những món quà vô cùng quý giá và khi tôn trọng thiên nhiên nhất, chúng ta sẽ được hưởng lợi rất nhiều từ tính năng cốt lõi của vật liệu gốc”, bà Xuân nhấn mạnh. Faslink đã đặt ra mục tiêu “công nghệ mới cho hàng triệu người” (New Technology for Millions of People) nhằm xây dựng chi phí giá thành hợp lý để sản phẩm mới có thể tiếp cận thị trường đại chúng.

Đồng quan điểm, ông Đỗ Đăng Khoa cho rằng việc không ngừng đổi mới sáng tạo là động lực phát triển tốt nhất. Làng Mướp hiện có những phát minh đột phá từ xơ mướp kết hợp với vật liệu sinh học khác (như sáp ong, dầu cọ) để tạo ra một loại xốp mới có khả năng tách được dầu và vi nhựa, ứng dụng trong công nghiệp xử lý nước thải. Theo ông Khoa, bài toán kinh doanh từ nguyên liệu nông sản cần được đảm bảo bởi tính ổn định trong nguồn nguyên liệu. Làng Mướp đã liên kết với nông dân, đảm bảo thu nhập của họ từ việc trồng mướp lấy xơ phải cao hơn mức trung bình của việc trồng mướp tươi bán chợ, đồng thời hướng dẫn nông dân sơ chế giai đoạn đầu để có thêm thu nhập.

Thách thức xây dựng thương hiệu

Sở hữu nguồn cung bền vững bởi cỏ năng tượng dễ trồng, ông Lai Trí Mộc – Tổng giám đốc Vietnam Houseware cho biết khi khai thác càng nhiều thì giá trị của nó càng tăng, tạo lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, DN phải vượt qua thách thức khai thác. Vietnam Houseware đã tự chế tạo những máy cắt đặt liên hợp (vừa cắt vừa bó) và cải tiến quy trình khai thác để giảm chi phí nhân công và giá thành, đảm bảo khả năng cạnh tranh.

Theo ông Mộc, để sản phẩm có thể chen chân vào thị trường, DN cần phải kể được câu chuyện bền vững. Câu chuyện về nguồn nguyên liệu giúp cải tạo môi trường là cực kỳ hấp dẫn đối với thị trường toàn cầu, những thương hiệu quốc tế đang có xu hướng tìm kiếm sản phẩm đến từ nguyên liệu bền vững.

Tuy nhiên, dù sản phẩm Việt Nam có nhiều thế mạnh nhưng bà Xuân cho rằng thực tế đáng lo ngại là năng lực thương mại và xây dựng thương hiệu vẫn đang là điểm yếu. “Nếu không có khả năng thương mại và thương hiệu tốt, chúng ta sẽ phải bán rẻ, và khi bán rẻ thì sẽ không còn ngân sách đầu tư cho môi trường hay R&D bền vững”, bà Xuân nhấn mạnh. Người đứng đầu Faslink cũng cho rằng xuất khẩu là một hành trình cần sự kiên nhẫn, cần phải rất hiểu biết về văn hóa của thị trường xuất khẩu, văn hóa đối tác.

Chuyên gia Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao khẳng định xu hướng quay trở lại với nguyên liệu tự nhiên đang trở thành làn sóng tiêu dùng mạnh mẽ trên thế giới, và đây là cơ hội lớn để những phụ phẩm Việt Nam được “hóa vàng xanh”, bước lên kệ hàng quốc tế. Tuy nhiên, bà Hạnh nhấn mạnh điều cốt lõi cuối cùng là khâu thương mại hóa, làm sao để sản phẩm đạt được giá trị gia tăng cao nhất. Công thức thành công của các doanh nghiệp tiên phong chính là sáng tạo (thông qua R&D, vật liệu mới) kết hợp với định hướng phát triển bền vững, chú trọng thương hiệu, khả năng thương mại, và tác động tích cực đến môi trường và cộng đồng.

Hồng Hạnh