Ba động lực tăng trưởng
Phát biểu tại Webinar “Dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026: Cơ hội, rủi ro và thích ứng của DN” do tạp chí Doanh nhân Sài Gòn tổ chức sáng 14/1/2026, các chuyên gia kinh tế hàng đầu đều thống nhất rằng năm 2025 là một năm đầy biến động nhưng cũng mở ra nhiều kỳ vọng cho kinh tế Việt Nam.
Theo số liệu được công bố, GDP năm 2025 tăng 8,02% – mức tăng vượt xa dự báo của nhiều tổ chức quốc tế. Ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng kết quả này được dẫn dắt bởi ba động lực chủ chốt.
Thứ nhất, xuất khẩu tăng trưởng tới 17%, nổi bật ở nhóm hàng điện tử và công nghệ cao, tiếp tục đóng vai trò “đầu kéo” của nền kinh tế. Thứ hai, đầu tư công giải ngân tăng 38% so với năm 2024, tạo lực lan tỏa mạnh sang xây dựng, vật liệu và hạ tầng logistics. Thứ ba, ngành du lịch phục hồi vượt mức trước đại dịch, không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng mà còn kích hoạt chuỗi dịch vụ lưu trú, vận tải và tiêu dùng.
Trong bối cảnh toàn cầu, ông Nguyễn Tiến Việt, Giám đốc Mạng lưới Chính sách Kinh tế của AVSE Global, nhận định kinh tế thế giới năm 2025 thể hiện “khả năng chống chịu mong manh” khi vượt qua nhiều cú sốc tiêu cực tốt hơn dự báo ban đầu. Tại Hoa Kỳ, tăng trưởng được duy trì nhờ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Trung Quốc, dù đối mặt sự suy giảm kéo dài của thị trường bất động sản, vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 5% nhờ xuất khẩu.
Tuy nhiên, mặt trái của bức tranh toàn cầu là lãi suất USD duy trì ở mức cao, gây áp lực đáng kể lên tỷ giá và điều hành chính sách tiền tệ của các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.
Phân cực sâu sắc
Dù tăng trưởng chung đạt mức cao, các diễn giả đều nhấn mạnh kinh tế Việt Nam năm 2025 vận hành theo mô hình chữ K với sự phân hóa ngày càng rõ nét.
Ở nhánh đi lên là các ngành công nghiệp hướng xuất khẩu, khu vực đầu tư công, cùng du lịch – khách sạn. Ngược lại, nhánh đi xuống phản ánh rõ ở thị trường nội địa với sức mua yếu, niềm tin tiêu dùng thấp và sự đình trệ của các ngành sản xuất phục vụ nhu cầu trong nước.
Ông Nguyễn Xuân Thành chỉ ra một nghịch lý đáng lo ngại: khu vực FDI chiếm tới 77% kim ngạch xuất khẩu, trong khi xuất khẩu của DN nội địa chỉ tăng trưởng khoảng 6%. Sự chênh lệch này cho thấy rủi ro nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, làm gia tăng nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình khi năng lực cạnh tranh cốt lõi chưa nằm trong tay DN trong nước.
Ở góc nhìn toàn cầu, giáo sư Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana, nhà sáng lập Mạng lưới Sáng kiến Việt Nam) cho rằng mô hình chữ K không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà đang trở thành xu hướng phổ biến, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Theo đó, 10% nhóm người giàu tiếp tục chi tiêu mạnh nhờ hưởng lợi từ tài sản tài chính, trong khi phần lớn người lao động làm công ăn lương phải thắt chặt chi tiêu do áp lực lạm phát và tác động của công nghệ.
Sự phân hóa này buộc các DN xuất khẩu Việt Nam phải điều chỉnh chiến lược sản phẩm và thị trường, thay vì tiếp cận đại trà, cần định vị rõ từng phân khúc khách hàng, từ nhóm cao cấp ít nhạy cảm về giá đến nhóm tiêu dùng phổ thông có xu hướng tiết giảm chi tiêu.
Từ thụ động sang chủ động
Đánh giá năm 2025 dưới góc độ thể chế, ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng đây là một “điểm chuyển căn bản” trong tư duy và đường lối phát triển.
Theo ông Thiên, Nhà nước đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, nổi bật là chủ trương sắp xếp lại bộ máy hành chính từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành nhằm tinh gọn và nâng cao hiệu quả vận hành. Cùng với đó, Nghị quyết 98/2013/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh được ban hành, tạo khuôn khổ hỗ trợ toàn diện hơn cho khu vực kinh tế tư nhân. Đáng chú ý, đầu tư cho khoa học, công nghệ được Nhà nước xác định là trụ cột mới, với mức dự kiến lên tới 3% ngân sách nhà nước, tăng mạnh so với mức 0,5 – 0,6% trước đây. Đây được xem là tín hiệu cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên tri thức và công nghệ lõi.
Bước sang năm 2026, các chuyên gia dự báo nền kinh tế có thể đối mặt với độ trễ hành chính khoảng 6 tháng, cùng áp lực tỷ giá tiếp diễn. Tuy nhiên, đi kèm thách thức là một không gian cơ hội rộng mở.
Việt Nam đang tái định hình cấu trúc tăng trưởng theo các chuẩn mực mới như ESG, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Như nhận định của ông Trần Đình Thiên, nếu DN dám “nâng chuẩn để dẫn tàu”, chuyển hóa tư duy từ thụ động sang chủ động, nền kinh tế Việt Nam hoàn toàn có thể bứt phá, vượt qua nghịch lý chữ K để bước vào giai đoạn tăng trưởng chất lượng cao hơn.
Thu Phương
