Trong những năm qua, ngành thủ công mỹ nghệ (TCMN) đã ghi nhận những bước tiến quan trọng, từng bước khẳng định vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế. Đây không chỉ là một ngành kinh tế mang lại giá trị xuất khẩu, mà còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc khi tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động khu vực nông thôn.
Cơ hội rộng mở
Sức mạnh của ngành không chỉ nằm ở hàng nghìn công nhân tại các nhà máy, mà còn ở hàng triệu hộ gia đình trực tiếp tham gia sản xuất tại các địa phương, biến các làng nghề truyền thống thành những “công xưởng” bền bỉ, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu quốc gia.
Hiện nay, sản phẩm TCMN Việt Nam đã hiện diện tại 168 quốc gia và vùng lãnh thổ, có mặt trên kệ của nhiều hệ thống siêu thị lớn trên thế giới. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành được kỳ vọng có thể đạt khoảng 5 tỷ USD vào năm 2025. Với kết quả này, Việt Nam có khả năng trở thành quốc gia xuất khẩu TCMN lớn thứ hai thế giới.
Tuy nhiên, trong bức tranh toàn cầu, thị trường TCMN được định giá khoảng 1.007 tỷ USD năm 2023 và dự báo đạt 2.394 tỷ USD vào năm 2032. Trong khi đó, sản phẩm Việt Nam hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu thế giới. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn, mở ra cơ hội phát triển rộng mở cho doanh nghiệp trong ngành.
Đoàn kết để tự cường
TCMN luôn nằm trong nhóm 10 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, với giá trị gia tăng cao nhờ tận dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu bản địa, tay nghề gia công khéo léo và tỷ lệ sử dụng nguyên liệu nhập khẩu thấp.
Để tận dụng tối đa cơ hội, ngành TCMN cần một chiến lược phát triển bền vững, trong đó trọng tâm là tự cường và làm chủ chuỗi cung ứng. Việc khai thác hiệu quả chuỗi cung ứng nội địa không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, giảm chi phí sản xuất, mà còn gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Những bài học từ các đứt gãy chuỗi cung ứng trong quá khứ đã cho thấy rõ rằng, sự chủ động về nguồn cung chính là “chìa khóa” cho tăng trưởng bền vững.
Song song đó, chuyển dịch sang các nguồn nguyên liệu mới, thân thiện với môi trường cũng là một trụ cột quan trọng. Bên cạnh mây, tre truyền thống, nhiều loại vật liệu tự nhiên bản địa như trúc, cỏ năng tượng… đang được khai phá và đưa vào sản xuất. Việc phát triển các nguồn nguyên liệu này không chỉ tạo ra những sản phẩm độc đáo, có giá trị kinh tế cao, mà còn góp phần cải thiện thu nhập cho lao động nông thôn, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Vì một thương hiệu Việt chung
Dù sở hữu nhiều lợi thế, ngành TCMN vẫn đang đối mặt không ít thách thức. Phần lớn các cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ, hoạt động mang tính tự phát theo vùng, chưa hình thành được chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ. Năng lực thiết kế, đổi mới mẫu mã còn hạn chế; các kênh phân phối hiện đại và thương mại điện tử chưa được khai thác hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế vẫn chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các thị trường khó tính.
Trong bối cảnh đó, chiến lược “Go Global” do Chính phủ và Bộ Công Thương định hướng đến năm 2035 được xem là bệ phóng quan trọng, mở ra con đường đưa hàng Việt Nam vươn xa hơn trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, để đi nhanh và đi bền vững, các doanh nghiệp không thể đơn độc. Ngành TCMN cần sự liên kết chặt chẽ, cùng xây dựng một thương hiệu quốc gia chung, chia sẻ nguồn lực và đồng hành trong các hoạt động thương mại quốc tế.
Với mạng lưới sâu rộng trên cả nước, nếu doanh nghiệp trong ngành mạnh dạn kết nối, việc hình thành các chuỗi sản xuất có giá trị cao và tạo dấu ấn mạnh mẽ cho thương hiệu TCMN “Made in Vietnam” là hoàn toàn khả thi. Khi đó, lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp, người lao động mà còn nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, cả nước hiện có hơn 5.400 làng nghề truyền thống với nguồn nguyên liệu phong phú và danh mục sản phẩm đa dạng như mây tre đan, gốm sứ, thêu dệt, đúc đồng, chạm khắc gỗ, trang sức, đá quý… Doanh thu từ các làng nghề ước đạt khoảng 75.000 tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng dự báo 8,7% trong giai đoạn 2024 – 2032.
Phạm Thị Hồng Quang – Giám đốc Công ty Thủ công mỹ nghệ Nguồn Việt (VietS)
H.H ghi
