Việt Nam đã trở thành quốc gia sản xuất viên nén gỗ lớn thứ hai trên thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ. Như các mảng sản phẩm khác trong gỗ và sản phẩm gỗ, xuất khẩu viên nén gỗ những tháng đầu năm 2023 cũng sụt giảm nhất định nhưng tín hiệu phục hồi lại rõ ràng hơn rất nhiều.
Cơ hội phục hồi lớn
Thông tin từ Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam, các DN Việt Nam đã ký được các hợp đồng dài hạn 2 – 3 năm cung cấp viên nén gỗ cho thị trường Nhật Bản. Đây là một trong 3 thị trường tiêu thụ viên nén gỗ lớn của Việt Nam và có tính ổn định cao. Thống kê cho thấy, trong 5 tháng đầu năm 2023, lượng viên nén gỗ Việt Nam xuất khẩu vào Nhật Bản đạt 0,87 triệu tấn, kim ngạch đạt 151 triệu USD. Tính đến năm 2023, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1 triệu tấn viên nén gỗ vào Nhật Bản. Toàn bộ lượng viên nén gỗ xuất khẩu đi Nhật đòi hỏi phải có chứng chỉ FSC. Nguyên liệu cho viên nén gỗ xuất khẩu đi Nhật là từ nguồn gỗ rừng trồng trong nước, chủ yếu là từ cây keo.
Tương tự Nhật Bản, sau đợt biến động mạnh về lượng lẫn giá đầu năm 2023, nhập khẩu viên nén gỗ Việt Nam vào Hàn Quốc cũng ghi nhận tín hiệu tăng trở lại. Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam dự báo, trong những tháng tới, nhu cầu viên nén gỗ tại thị trường Hàn Quốc sẽ tăng, lượng tiêu thụ ước đạt 100.000 tấn/tháng. Tương tự, thị trường EU cũng dần ổn định. “Những cam kết giảm mạnh phát thải và tăng cường sử dụng năng lượng sinh học, xuất khẩu viên nén gỗ có cơ hội lớn phục hồi cả về giá và khối lượng từ những tháng cuối năm 2023”, ông Nguyễn Thanh Phong – Chi hội trưởng Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam nhận định.
Số liệu từ Tổng cục Hải quan, năm 2022 Việt Nam xuất khẩu 4,9 triệu tấn và kim ngạch đạt 0,79 tỉ USD. Phần lớn, viên nén gỗ sản xuất tại Việt Nam được xuất khẩu, với trên 95% lượng xuất khẩu đi vào Hàn Quốc và Nhật Bản, làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất điện. Một lượng nhỏ được tiêu thụ nội địa làm nguyên liệu chất đốt của các lò hơi, lò sấy… Từ 2013 đến 2022, lượng và giá trị kim ngạch xuất khẩu viên nén gỗ của Việt Nam đã tăng lần lượt là 28 và 34 lần.
Dư địa phát triển cao
Số lượng DN viên nén gỗ tham gia thị trường ngày càng tăng. Thống kê của Tổng cục Hải quan ghi nhận, DN xuất khẩu viên nén gỗ tại Việt Nam đã tăng từ 123 năm 2020 lên 152 vào năm 2022. Báo cáo “Sản xuất và xuất khẩu viên nén gỗ từ Việt Nam: Thực trạng và xu hướng thị trường đầu ra sản phẩm” do nhóm nghiên cứu các hiệp hội gỗ và Tổ chức Forest Trends công bố tháng 7/2023 cho thấy, nhu cầu tiêu thụ viên nén gỗ trên thế giới sẽ tăng khoảng 250% trong thập kỷ tới, đạt con số 36 triệu tấn từ mức 14 triệu tấn năm 2017. Trong những năm vừa qua, cầu tiêu thụ tăng chủ yếu tại các nước châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Thời gian gần đây, giá nguyên liệu đầu văo tăng gây khó khăn cho DN sản xuất viên nén gỗ. Ghi nhận của nhóm nghiên cứu cho thấy, nguyên nhân là do thị trường đầu ra của các sản phẩm gỗ giảm mạnh, làm nguồn sản phẩm phụ từ chế biến giảm sâu. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ viên nén gỗ tại các nước không giảm, sự sụt giảm nguồn cung nguyên liệu đầu vào cho sản xuất viên nén gỗ dẫn tới việc cạnh tranh giữa các công ty sản xuất, đẩy giá nguyên liệu viên nén gỗ lên cao. Tuy nhiên, sự trở lại của đơn hàng nội thất thời gian gần đây cũng sẽ giúp giá nguyên liệu sản xuất viên nén gỗ phần nào giảm áp lực.
Thông tin nhóm nghiên cứu cho thấy, hiện mỗi năm Nhật Bản sử dụng khoảng 8 triệu tấn viên nén, trong 50 – 60% là viên nén từ gỗ. Dự kiến đến năm 2030, nhu cầu viên nén tại Nhật Bản 8 sẽ tăng lên 20 triệu tấn, trong đó lượng viên nén gỗ sẽ chiếm khoảng 13 – 15 triệu tấn (còn lại là hạt cọ dầu). Đây là cơ hội lớn cho các DN Việt Nam, đặc biệt các DN có nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định và có chứng chỉ bền vững, có nhà máy sản xuất quy mô, quản lý bài bản.
Ông Đỗ Xuân Lập – Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam nhận định, ngành viên nén gỗ đang phát triển rất mạnh, mang lại giá trị lớn trong chuỗi giá trị lâm nghiệp. Năm 2022, viên nén gỗ đứng thứ 4 về giá trị xuất khẩu trong 8 mặt hàng xuất khẩu gỗ và lâm sản, chỉ đứng sau đồ gỗ nội ngoại thất, gỗ nguyên liệu, dăm gỗ. “Là sản phẩm nằm trong chuỗi rừng trồng, viên nén gỗ có ý nghĩa rất lớn trong nâng cao giá trị cho trồng rừng ở Việt Nam. Xuất khẩu viên nén gỗ Việt Nam có thể đạt hơn 1 tỷ USD vào năm 2023”, ông Lập nói.
Không chỉ xuất khẩu, theo các chuyên gia của nhóm nghiên cứu, ngành viên nén gỗ Việt Nam có cơ hội mở rộng thị trường nội địa. Thực tế ghi nhận nhu cầu tiêu thụ tại Việt Nam bắt đầu có tín hiệu tăng nhanh khi Chính phủ nỗ lực thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính và sử dụng năng lượng sạch, bao gồm viên nén gỗ nhằm thay thế than trong sản xuất năng lượng. Quy hoạch Điện VIII được Chính phủ phê duyệt ngày 15/5 vừa qua ưu tiên phát triển nguồn năng lượng tái tạo, bao gồm điện sinh khối nhằm thay thế điện than có mức phát thải cao. Vì vậy, nhu cầu sử dụng viên nén gỗ tại thị trường nội địa có thể mở rộng rất nhanh trong tương lai.
Minh Kiên
