Vượt hơn kỳ vọng, năm 2024 chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục của ngành nội thất sau một năm thiếu đơn hàng, sụt giảm nghiêm trọng. Kết quả xuất khẩu đạt đến 17,25 tỷ USD, tăng trưởng hơn 20% cho thấy nội lực và khả năng vượt khó của ngành.
Nhìn lại năm 2024, tình hình thế giới có nhiều biến động. Cạnh tranh thương mại, xung đột chính trị, xung đột vũ trang… là những yếu tố ảnh hưởng khá tiêu cực đến kinh tế toàn cầu. Tâm lý thắt chặt chi tiêu, giảm thiểu tiêu dùng vẫn khá phổ biến. Như vậy, để đạt được mức tăng trưởng này, cộng đồng doanh nghiệp (DN) gỗ Việt Nam đã phải nỗ lực rất nhiều.
Tiềm năng tăng trưởng
Song song với việc tìm kiếm khách hàng, mở rộng thị trường, DN ngành gỗ nội thất và thủ công mỹ nghệ năm qua đối diện với áp lực kép: Vừa chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, vừa phải kiện toàn năng lực. Năm 2024 là quãng thời gian DN tăng cường xây dựng hệ thống quản trị, tăng cường đầu tư thiết bị… mới có thể đáp ứng được yêu cầu ngày càng khắt khe hơn của thị trường thế giới. Đây chính là tiền đề cho những bước phát triển sâu rộng hơn trong tương lai. Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh chung, không khó nhận ra tình trạng tăng trưởng chưa đồng đều. Các DN khối FDI tăng trưởng nhiều hơn hẳn. Với khối DN nội địa thì có những DN tăng trưởng rất cao, cũng có những DN chưa tìm được cơ hội trong làn sóng phục hồi lần này.
Bước sang năm 2025, ngành nội thất được đánh giá là có khả năng duy trì tăng trưởng. Nhưng tốc độ tăng trưởng thế nào lại tùy thuộc vào các yếu tố ngoại biên. Thứ nhất là sự dịch chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Thứ hai là “sức khỏe tiêu dùng” của thị trường và yếu tố có vai trò chi phối hơn nữa là các quyết sách của tân Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump khi chính thức quay trở lại chính trường Mỹ. Trường hợp cả ba yếu tố trên đều thuận lợi, khả năng tăng trưởng của ngành có thể lên đến hơn 20%.
Mục tiêu cải thiện năng lực cạnh tranh
Cơ hội nhiều nhưng thách thức cũng khá lớn. Rủi ro lớn nhất là ngành có khả năng bị kiện từ các quốc gia mua hàng, hoặc áp thuế ở các thị trường tiềm năng… từ hoạt động chống phá giá, trợ cấp của chính phủ, hay gian lận thương mại… Nếu DN Việt Nam không xây dựng được hệ thống công nghệ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng nghĩa với không có khả năng giải trình. Ảnh hưởng này không chỉ ở mức độ riêng mỗi DN mà có thể lan rộng sang toàn ngành.
Như đã nói, trong năm 2025 và các năm tới ngành nội thất Việt Nam hoàn toàn có thể nhận được đơn hàng khá lớn. Các nhà mua hàng có khả năng sẽ dịch chuyển đơn hàng từ một số quốc gia sang Việt Nam. Các DN cũng sẽ dịch chuyển đầu tư sang nước ta. Lúc này, việc giữ gìn bản sắc và tính tuân thủ của ngành nội thất Việt Nam sẽ trở thành thách thức.
Hiện, làn sóng FDI đầu tư vào Việt Nam nói chung và ngành nội thất nói riêng đều đang tăng. Trong 9 tháng đầu năm 2024, ngành gỗ nhận hơn 38 dự án đầu tư mới, với số vốn 228,55 triệu USD, giảm 5% về số dự án và 5,7% về số vốn so với cùng kỳ năm 2023. Trong đó, Trung Quốc có 17 dự án với vốn đầu tư 128,69 triệu USD, chiếm 44,7% về số dự án và chiếm tới 56,3% về tổng vốn đầu tư nước ngoài vào ngành gỗ trong 9 tháng đầu năm 2024. Các dự án do Trung Quốc đầu tư chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực chế biến gỗ, sản xuất giường tủ, bàn, ghế, ghế sofa, ghế văn phòng, ván sàn… Những lợi thế của Việt Nam trong bối cảnh chính trị, xã hội mới sẽ tiếp tục thu hút các nhà đầu tư nước ngoài trong thời gian tới.
Dù chỉ chiếm chưa đến 20% số lượng nhưng đóng góp vào doanh số của khối FDI lên đến tương đương 50%. Hầu hết DN FDI đều hoạt động nghiêm túc với định hướng lâu dài nhưng vẫn có tình trạng đầu tư núp bóng, chuyển dịch sản xuất… khiến ngành ẩn chứa những rủi ro tiềm ẩn. Nếu Chính phủ, cơ quan quản lý các tỉnh, thành không thiết lập nghiêm túc bộ lọc FDI, ngành có khả năng đối mặt với các cáo buộc, điều tra không đáng có.
Thời gian qua, các hiệp hội gỗ trên cả nước cũng đã tổ chức các hội thảo với sự tham dự của đông đảo DN cùng các cơ quan hữu quan, các tổ chức quốc tế để đánh động tình trạng đầu tư núp bóng, gian lận xuất xứ để có thể cùng tìm ra giải pháp. Chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền đến DN trong ngành thông điệp quan trọng này, kêu gọi DN giữ gìn và phát huy bản sắc, tránh vì lợi nhuận nhỏ mà đánh mất lợi thế lớn của quốc gia. Đồng thời, kêu gọi DN chung vai, sát cánh bảo vệ ngành, kịp thời phản ánh với các hiệp hội khi phát hiện tình trạng DN gian lận.
Dư địa phát triển của ngành, của quốc gia trong bối cảnh mới thực sự là rất lớn. Hy vọng, cộng đồng DN miền Đông Nam bộ cũng như cả nước sẽ quyết tâm hiệp lực, đoàn kết cùng nhau xây dựng nội lực, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững.
Nguyễn Liêm – Chủ tịch BIFA
