Thực trạng còn nhiều bất cập
Bà Mai Thị Thu Hiền, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính và Quản lý DN (Bộ Công Thương) cho biết, xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu do khối FDI dẫn dắt với tỷ lệ 70%, trong khi DN tư nhân trong nước chỉ đóng góp 30% và mới tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Hoạt động đầu tư ra nước ngoài còn chậm, quy mô nhỏ, trong khi thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế dù đã cải thiện nhưng mới tập trung ở một số ngành hàng và DN nhất định.
Đáng chú ý, DN nội địa thiếu hệ sinh thái khi bước ra nước ngoài, gặp khó khăn về vốn trong bối cảnh chưa có các ngân hàng hỗ trợ bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm đầu tư. Hạ tầng logistics, tín dụng xuất khẩu và chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Những yếu tố này khiến tiến trình toàn cầu hóa của Việt Nam chưa bền vững, chưa phát huy được hết nội lực của khu vực tư nhân.
Đồng quan điểm, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng cho rằng đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam tương phản với việc FDI vào trong nước. Thực tế, nhiều DN quy mô nhỏ nước ngoài vẫn mạnh dạn đến Việt Nam gây dựng và nhanh chóng thành công. Sau quá trình tích lũy kinh nghiệm sản xuất, gia công cho các quốc gia tiên tiến, hiện DN Việt Nam cũng đã có tiềm lực đáng kể. Do vậy, “Go Global” vừa là nhiệm vụ, khát khao vừa là quyết tâm triển khai của DN Việt Nam lẫn các cơ quan ban ngành.
Bài học từ các quốc gia tiên phong
Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy vai trò quan trọng của chiến lược DN đầu tàu. Ông Pak Jung Ho, Phó giám đốc Văn phòng KOTRA Hà Nội, chia sẻ rằng Samsung và LG chính là thế hệ toàn cầu hóa đầu tiên của Hàn Quốc, dẫn đường cho thế hệ thứ hai. Với Việt Nam, đây là mô hình có thể học tập được. Song song đó, Chính phủ Việt Nam cần ưu tiên về chính sách, tài chính cho quá trình toàn cầu hóa, đồng thời tăng cường hợp tác giữa Chính phủ với các trường đại học và DN.
Mô hình Canada cũng đáng tham khảo khi nền kinh tế có hơn 90% DN nhỏ và vừa nhưng được hỗ trợ toàn diện qua hệ sinh thái một cửa. Bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại Việt Nam tại Canada, nhấn mạnh việc Chính phủ Canada đã tổ chức nhân lực, thậm chí là thuê nhân viên địa phương để hỗ trợ DN nắm bắt thị trường, cung cấp thông tin, hỗ trợ vốn và bảo lãnh rủi ro.
Bà Đặng Thanh Phương, Tham tán thương mại Việt Nam tại Đức cũng cho biết DN Đức luôn chú trọng xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn và độ tin cậy. Hệ thống DN nhỏ và vừa chiếm 99% nhưng lại có khả năng nắm giữ các công nghệ cốt lõi. Chính phủ Đức phối hợp với 150 văn phòng xúc tiến đầu tư thương mại toàn cầu, hoạt động trên cơ sở thu phí nên có điều kiện phát triển bền vững.
Giải pháp căn cơ và đồng bộ
Để có thể vươn ra thị trường toàn cầu trong một tâm thế mới, bà Trần Thu Quỳnh cho rằng, thách thức lớn nhất của kinh tế Việt Nam là thiếu vắng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho DN trên thị trường quốc tế. Những hỗ trợ cho DN hiện nay được triển khai chưa đủ mạnh do thiếu nguồn lực, thiếu cơ chế, bộ máy và dịch vụ chuyên sâu như đấu thầu vào các dự án của các quốc gia. Khi đã xác định chiến lược “Go Global”, Nhà nước cần có những hoạt động cụ thể, trước hết là việc gia tăng nhân lực hỗ trợ công tác xúc tiến thương mại ở thị trường tiềm năng, đặt tại các khu kinh tế lớn.
Về tài chính, theo ông Trần Thanh Hải, cần có chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ cho DN đầu tư ra nước ngoài, đồng thời xây dựng hệ thống bảo lãnh tín dụng và bảo hiểm đầu tư. Việt Nam có thể tham khảo mô hình kinh doanh chuyển khẩu, đóng vai trò trung gian kết nối các đầu mối trên mô hình toàn cầu, đặc biệt ở thị trường châu Âu và châu Mỹ.
Các hiệp hội DN cần mở rộng kết nối, hình thành liên kết các hiệp hội cùng quan tâm đến thị trường chung theo tinh thần “buôn có bạn, bán có phường”. “DN cần chủ động tham gia các hội chợ chuyên ngành tại địa phương để tiếp cận thị trường tốt hơn, chuyển từ vai trò nhà cung ứng sang đối tác, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bản địa”, bà Thanh Phương tư vấn.
Quan trọng hơn, cần có sự chuyển đổi về nhận thức. Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú nhấn mạnh DN phải hết sức chủ động, sáng tạo, nuôi dưỡng ý thức và khát khao bước ra toàn cầu khi thị trường trong nước ngày càng chật hẹp. Theo ông Phú, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Công Thương đang chủ trì xây dựng Chương trình “Go Global” – Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2035. Mục tiêu của chương trình là tạo bệ phóng để DN Việt Nam vững vàng hội nhập và khẳng định vị thế trên thương trường toàn cầu. Đây là cơ hội để hoàn thiện khung chính sách hỗ trợ toàn diện. Với quyết tâm, sự đồng hành của Nhà nước và tinh thần tự cường của DN, Việt Nam hoàn toàn có thể biến khát vọng vươn xa thành hiện thực, từ đó nâng tầm vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
Thục Trang
