Doanh nghiệp (DN) logistics đang đối mặt với nhiều thách thức lớn từ chi phí vận tải gia tăng, căng thẳng thương mại leo thang, và xu hướng dịch chuyển sản xuất toàn cầu. Những thay đổi chính sách vận tải trong nước và thương mại quốc tế gần đây đã tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu, đòi hỏi DN phải thích ứng nhanh chóng để duy trì lợi thế cạnh tranh.
Tác động của Nghị định 168 và các quy định khác
Phát biểu tại Hội thảo “Logistics với ngành công nghiệp xuất khẩu nội thất: Bối cảnh, dự đoán và giải pháp” trong khuôn khổ HawaExpo 2025, ông Nguyễn Hoài Chung, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội DN dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Phó Trưởng Ban Vận tải – Giám đốc Sàn giao dịch logistics quốc tế Phaata cho biết: “Chi phí vận tải nội địa tăng tác động đến tăng chi phí logistics nói chung dưới thay đổi của Nghị định 168. Hoạt động của một số DN có thể bị ảnh hưởng trong quá trình các cơ quan nhà nước sắp xếp tinh gọn bộ máy, làm tăng thời gian và chi phí của DN”. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến ngành gỗ, vốn phụ thuộc nhiều vào vận chuyển nguyên liệu từ các khu vực trồng rừng đến nhà máy chế biến và cảng xuất khẩu.
Ngoài ra, việc tinh gọn bộ máy hành chính trong quá trình thực thi Nghị định 168 có thể gây chậm trễ trong cấp phép và thông quan nội địa, làm kéo dài thời gian giao hàng. Đối với các DN vừa và nhỏ (SME), nhóm chiếm phần lớn trong ngành gỗ, đây là thách thức lớn khi họ thiếu nguồn lực để đầu tư vào công nghệ hoặc tối ưu hóa vận hành. Giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường sử dụng vận tải đường thủy nội địa để giảm phụ thuộc vào đường bộ, đồng thời đẩy mạnh số hóa quản lý đội xe để cắt giảm chi phí nhiên liệu và thời gian chờ đợi. Việc hợp tác giữa các DN để chia sẻ phương tiện vận tải cũng là hướng đi khả thi nhằm giảm áp lực tài chính.
Kế hoạch ứng phó
Thị trường quốc tế, đặc biệt là Mỹ – nơi tiêu thụ hơn 50% sản lượng gỗ xuất khẩu của Việt Nam – đang đặt ra nhiều thách thức cho logistics do chính sách thương mại thay đổi và chiến tranh thương mại leo thang. Đề xuất áp thuế chống bán phá giá lên tới 304,68% từ Mỹ, cùng với xu hướng nearshoring (dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ) và friendshoring (chuyển đến các nước đồng minh chính trị), đang làm mất cân đối dòng chảy hàng hóa. Ông Nguyễn Hoài Chung phân tích: “Tác động thuế suất và căng thẳng thương mại tăng khả năng mất cân đối dòng chảy hàng hóa, giảm sản lượng xuất từ châu Á sang Mỹ
và EU cao. Các hãng tàu điều chỉnh giảm công suất vận chuyển để giữ giá cước và cạnh tranh gay gắt”. Điều này dẫn đến thủ tục thông quan phức tạp hơn khi các tuyến vận chuyển truyền thống bị thay đổi, tạo áp lực cho DN logistics trong việc tối ưu chi phí và thời gian giao hàng.
Bà Jennifer Wong, Giám đốc Marketing khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UPS, nhận định: “Căng thẳng thương mại có thể tạo ra những ảnh hưởng rất lớn, buộc DN phải chuẩn bị sẵn các kế hoạch dự phòng để ứng phó. Đó chính là bài học UPS rút ra từ những khách hàng SME qua nhiều năm gần đây. Thiếu hụt lao động, lạm phát tăng vọt, và những cuộc đối đầu thương mại gay gắt giữa Mỹ với đồng minh lẫn đối tác đang mang đến những tác động mạnh mẽ, đầy bất ngờ cho DN Việt Nam. Trong bối cảnh đó, UPS khẳng định: Bền vững chuỗi cung ứng chính là chìa khóa để vượt qua bất ổn!”. Thực tế, các hãng tàu quốc tế giảm công suất để giữ giá cước khiến phí vận chuyển tăng cao, trong khi nguy cơ đình công tại các cảng biển lớn (như ở Mỹ hay EU) có thể đẩy phí bảo hiểm vận tải lên mức kỷ lục. Để ứng phó, DN cần đa dạng hóa thị trường (hướng tới Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN) và áp dụng công nghệ blockchain để minh bạch hóa nguồn gốc gỗ, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường lớn. Chỉ khi chuỗi cung ứng được tối ưu và bền vững, ngành gỗ Việt Nam mới có thể tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng.
Tận dụng lợi thế của các FTA
Các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, và RCEP mang đến cơ hội vàng để ngành gỗ và logistics Việt Nam mở rộng thị trường và giảm chi phí thuế quan. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, DN cần vượt qua rào cản về chứng minh xuất xứ (C/O) và tối ưu chuỗi cung ứng quốc tế. Bà Võ Thị Phương Lan, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, Tổng giám đốc ASL Logistics, nhấn mạnh: “Các công ty logistics cần chủ động số hóa để tối ưu chi phí, hiệu quả vận hành, đáp ứng yêu cầu mới cùng DN xuất khẩu gỗ trong làn sóng chuyển dịch xanh và netzero”. Bà Lan cho biết một số DN đã ứng dụng phần mềm như F.CMS (quản lý container) và E-pricing (định giá nhanh) để rút ngắn thời gian báo giá từ vài ngày xuống vài phút, đồng thời hỗ trợ theo dõi lượng phát thải theo tiêu chuẩn ESG.
DN cần linh hoạt chọn tuyến vận chuyển tối ưu và giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Với EVFTA, gỗ Việt Nam có thể tận dụng mức thuế 0% khi xuất sang EU, nhưng cần chuỗi cung ứng bền vững, khép kín từ rừng trồng đến cảng biển. Sự hợp tác với các đối tác logistics quốc tế như UPS cũng giúp vận chuyển hàng hóa đơn giản và dễ dàng hơn rút ngắn thời gian giao hàng từ 5-7 ngày xuống 3-4 ngày, nâng cao sức cạnh tranh so với các nước như Trung Quốc hay Indonesia.
Năm 2025 là thời điểm then chốt để ngành logistics và gỗ xuất khẩu Việt Nam khẳng định vị thế giữa bối cảnh biến động toàn cầu. Nghị định 168 làm tăng chi phí vận tải nội địa, căng thẳng thương mại và chính sách Mỹ gây áp lực lên dòng chảy hàng hóa, nhưng các FTA lại mở ra cơ hội để DN bứt phá. Sự liên kết giữa HAWA, VLA, và các đơn vị như UPS không chỉ giúp DN cập nhật thông tin mà còn xây dựng chiến lược dài hạn. Để thành công, DN logistics cần đẩy mạnh số hóa, tận dụng FTA, xây dựng chuỗi cung ưng bền vững và đầu tư vào giải pháp thông minh nhằm giảm chi phí, tăng hiệu quả, và đáp ứng xu hướng xanh hóa. Chỉ những ai hành động kịp thời mới có thể biến thách thức thành cơ hội, đưa ngành gỗ và logistics Việt Nam vươn xa hơn nữa trên thị trường quốc tế.
Thu Phương
