Năm 2024, mức thặng dư thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã vượt mốc 100 tỷ USD. Ngành gỗ Việt Nam cũng đạt được mức thặng dư rất lớn với đối tác Hoa Kỳ.
Khi tăng trưởng lại trở thành áp lực
Trong những năm gần đây, khi vươn lên trở thành một trong những trung tâm chế biến và thương mại gỗ hàng đầu trên thế giới, Việt Nam cũng đồng thời thay thế Trung Quốc, vươn lên thành nhà cung ứng sản phẩm gỗ lớn nhất cho thị trường Hoa Kỳ.
Hiện tại, theo dữ liệu từ Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ (USITC), Việt Nam đang chiếm khoảng 30-35% (tùy nhóm hàng) tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm sản phẩm gỗ và đồ nội thất (furniture) từ tất cả các nguồn vào thị trường Hoa Kỳ. Đây là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành gỗ Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Hoa Kỳ đạt khoảng 9 tỷ USD. Trong số đó, nhóm đồ nội thất chiếm tới 8,2 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm phái sinh từ rừng là 9,4 tỷ USD.
Trong 5 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu gỗ sang Hoa Kỳ đạt 3,7 tỷ USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ 2024. Với kim ngạch xuất khẩu lớn và liên tục gia tăng về quy mô, ngành gỗ Việt Nam khó tránh khỏi việc trở thành mục tiêu điều tra và áp thuế từ phía Hoa Kỳ. Tần suất xuất hiện các vụ kiện và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với sản phẩm gỗ có xu hướng ngày càng gia tăng.
Hiện ngành gỗ đã và đang phải đối mặt với nhiều vụ việc đáng chú ý. Đối với gỗ dán cứng, Hoa Kỳ khởi xướng điều tra nhưng sau đó chủ yếu áp dụng biện pháp đưa 36 doanh nghiệp (DN) vào “danh sách đen” vì không hợp tác, không kiên trì khai báo. Khoảng 60-70 DN còn lại vẫn tiếp tục xuất khẩu, thậm chí kim ngạch xuất khẩu sản phẩm này vào thị trường Hoa Kỳ không giảm mà còn tăng lên gần 500 triệu USD trong những năm gần đây.
Đối với mặt hàng tủ bếp và bàn trang điểm, Hoa Kỳ điều tra với cáo buộc lẩn tránh thuế sản phẩm Trung Quốc qua Việt Nam. Rất may, sau khi cử đoàn thanh tra đi nhiều nơi, phía Hoa Kỳ đã đi đến kết luận không có bằng chứng lẩn tránh thuế và đã quyết định hủy cuộc điều tra. Tuy nhiên, các DN nguyên đơn bên Mỹ sau đó lại kiện và cho rằng cần phải tiếp tục điều tra. Trong tương lai, vụ điều tra này hoàn toàn có thể được mở lại.
Dịch vụ công có phí
Mối đe dọa lớn hiện tại là điều tra 232 áp dụng đối với các sản phẩm gỗ nhập từ tất cả các nguồn vào Hoa Kỳ. Hiện nay, các DN đang rất hoang mang về cuộc điều tra này. Nếu điều tra này được thực hiện, nó sẽ là một đòn rất mạnh giáng vào ngành công nghiệp gỗ Việt Nam, và sẽ là quốc gia thiệt hại nhiều nhất vì đây là nhóm sản phẩm xuất khẩu vào Hoa Kỳ nhiều nhất. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã tuyên bố chỉ điều tra trong 50 ngày, thay vì 9 tháng theo luật định. Tình hình trên khiến nhiều DN thấp thỏm và phía Hoa Kỳ cũng không dám ký các hợp đồng mới. Các vấn đề này không chỉ là phòng vệ thương mại thuần túy mà có vẻ như là chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch của chính quyền.
Như đã đề cập, khi doanh số ngày một tăng, các rào cản thương mại ngày càng nhiều. DN trong ngành sẽ phải quen dần với điều này. Tuy nhiên, đối với hầu hết DN Việt Nam, chủ yếu là DN vừa và nhỏ, thì các biện pháp phòng vệ thương mại là một rào cản rất lớn, rất khó vượt qua.
Hiện nay, DN Việt Nam khi thuê luật sư nước ngoài gặp nhiều khó khăn. Từ thực tiễn theo dõi, có vẻ như các công ty tư vấn luật nước ngoài dù cam kết chuyên môn tốt nhưng trong một số vụ việc, kết quả lại không thành công. Một trong những vấn đề cốt lõi là sự giao tiếp không tốt giữa thân chủ và luật sư do phía luật sư nước ngoài thiếu hiểu biết về Việt Nam.
Từ thực tế đó, tôi mạnh dạn đề xuất Cục Phòng vệ thương mại có thể hình thành một trung tâm dịch vụ tư vấn luật cho DN. Trung tâm này có thể là một dịch vụ công có thu phí.
Việc có một trung tâm tư vấn trong nước sẽ giúp tránh được tình trạng bất đồng ngôn ngữ và thiếu hiểu biết lẫn nhau dẫn đến kết quả không tốt. Hiện cán bộ Việt Nam đã đủ trình độ về hiểu biết ngoại ngữ và chuyên môn luật để có thể tư vấn hiệu quả cho DN. Tôi tin đây sẽ là bước hỗ trợ thiết thực nhất cho DN, không chỉ trong ngành gỗ mà tất cả các ngành xuất khẩu khác.
Việt Nam đã bị áp thuế chống bán phá giá đối với gỗ dán xuất khẩu sang Hàn Quốc với mức thuế khoảng 10%. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này khoảng 200 triệu USD. Mức thuế này DN vẫn chịu đựng được, tiếp tục xuất khẩu.
Với sản phẩm salon bọc đệm mút xuất khẩu vào Canada, Việt Nam cũng đã bị áp thuế chống bán phá giá trên 100% trong nhiều năm. Con số này được xem như là “cấm cửa”, không DN nào có thể xuất khẩu được.
Ngô Sỹ Hoài – Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam
Q.A ghi
