Đặt lợi ích của người dân và sản xuất của Mỹ lên trên, chính quyền của Tổng thống Donald Trump không hạn chế thương mại mà thúc đẩy thương mại công bằng, tạo thêm việc làm cho nước Mỹ, đưa sản xuất về Mỹ, giảm thâm hụt thương mại… Liệu đường đưa hàng hóa vào Mỹ của những quốc gia cung ứng như Việt Nam có còn rộng mở như những năm qua?
Những rào cản thương mại
Với quan điểm thương mại tự do gây thiệt hại cho kinh tế Mỹ, từ nhiệm kỳ trước, Tổng thống Donald Trump đã rất cứng rắn trong nỗ lực tạo điều kiện để nền kinh tế Mỹ có thể xuất hàng sang các nước, cùng với việc các nước ngừng không xuất hàng vào Mỹ. Đây là một trong những mấu chốt quan trọng tác động đến hầu hết các chính sách kinh tế dưới thời Donald Trump.
Các công cụ thúc đẩy thương mại được dùng đến bao gồm: nâng mức thuế đối với hàng nhập khẩu, cấm vận, kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt các nước thao túng tiền tệ hoặc vi phạm sở hữu trí tuệ… Trong đó, biện pháp mà các doanh nghiệp (DN) gặp nhiều nhất là chống bán phá giá và chống trợ cấp. Mỹ hiện là quốc gia áp dụng các biện pháp này nhiều nhất trên thế giới. Tiếp theo đó là áp thuế cho điều tra theo mục 301 của Luật Mở rộng thương mại về tỷ giá, về sở hữu trí tuệ… Với các cuộc điều tra theo mục 301, mức độ ảnh hưởng cực lớn, không chỉ ở tầm sản phẩm, DN mà là ngành hàng. Những điều này hoàn toàn có thể tiếp tục xảy ra trong thời gian tới.
Tác động tới Việt Nam
Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, 8 tháng đầu năm 2024, thâm hụt thương mại Việt Nam với Hoa Kỳ hơn 77,6 tỷ USD, tăng 16,5%, đứng thứ ba, sau Mexico và Trung Quốc với thâm hụt thương mại lần lượt là 109,7 tỷ USD và 185,7 tỷ USD. Việt Nam có thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ, lên đến 279 tỷ USD vào năm 2023.
Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 7 của Mỹ. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang Hoa Kỳ bao gồm: máy móc, thiết bị, đồ gỗ, giày dép… Thế nhưng, Việt Nam vẫn chưa được Mỹ công nhận là nền kinh tế thị trường. Tính trên tổng số vụ kiện của các nước mà Việt Nam phải đối mặt, Mỹ cũng là quốc gia đang có nhiều vụ kiện phòng vệ thương mại với Việt Nam nhất với con số lên đến khoảng 60 vụ. Hiện Việt Nam đã bị Mỹ áp thuế thương mại theo mục 301 và 232 với nhiều ngành hàng. Ngoài những mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, thép, thủy hải sản, thì Mỹ còn kiện phòng vệ với những mặt hàng xuất khẩu nhỏ như văn phòng phẩm, với sản phẩm dập ghim, bìa hồ sơ…
Dù có thiện cảm với Việt Nam, từng đến thăm cấp quốc gia với Việt Nam hai lần nhưng chính sách của ông Trump với Việt Nam vẫn khá cứng rắn. Thời gian tới, chính quyền của Tổng thống Donald Trump có thể tăng thuế theo mục 301 và 232, mở rộng diện áp thuế sang các ngành quan trọng, tăng cường kiểm soát xuất khẩu công nghệ, trừng phạt thao túng tiền tệ…. Đặc biệt là đẩy cao các đạo luật như quy định nguồn gốc sản phẩm. Ngoài ra, Việt Nam có thể bị cáo buộc là trung gian hỗ trợ các nước thứ 3 đưa hàng vào Mỹ, hoặc bị đe dọa đưa vào danh sách các quốc gia thao túng tiền tệ.
Tổng thống Trump có chính sách nhất quán, nhưng khó đoán về biện pháp, mức độ và thời điểm. Để có thể tiếp tục kinh doanh ở thị trường này, tốt nhất là DN Việt Nam đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, tránh tình trạng bỏ hết trứng vào một rổ. Kế đó là việc tuân thủ quy định của Mỹ về nguồn gốc, môi trường, lao động… DN nên hợp tác tốt khi bị điều tra phòng vệ thương mại, củng cố quan hệ với đối tác Mỹ, chuẩn bị sẵn công ty tư vấn và luật sư. Đồng thời, theo dõi sát thay đổi chính sách thương mại của Mỹ. Quan trọng nhất là khả năng chủ động ứng phó và thích nghi.
Ngành chế biến gỗ Việt Nam mất gần 2 năm giải trình, đàm phán mới có thể khép lại vụ “Điều tra 301” của Chính phủ Hoa Kỳ về khai thác và thương mại gỗ vào năm 2021. Trước cáo buộc sử dụng gỗ được cho là khai thác hoặc buôn bán bất hợp pháp và thao túng tiền tệ, chính phủ, các bộ ban ngành lẫn các cơ quan hiệp hội, đặc biệt là HAWA đã phải rất nỗ lực mới có thể đưa Việt Nam thoát khỏi cuộc điều tra này.
Tô Anh Tuấn – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược ngoại giao (Bộ Ngoại giao).
Nguyên Tham tán, Trưởng phòng Kinh tế Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ
M.K ghi
