Hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) của Việt Nam tăng trưởng vượt bậc trong nhiều năm qua. Đến nay, Việt Nam là một trong những nền kinh tế mở nhất khu vực, với kim ngạch XNK chiếm tỷ trọng lớn so với GDP.
Tiềm năng lớn, thách thức nhiều
Theo số liệu Tổng cục Thống kê công bố ngày 6/1/2025, kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2024 đạt 786,29 tỷ USD, bất chấp bối cảnh khó khăn toàn cầu. Đặc biệt, hoạt động XNK trên nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang tăng trưởng mạnh, thúc đẩy nhu cầu về logistics.
Logistics đóng vai trò “bệ đỡ” cho các hoạt động kinh tế, đặc biệt là xuất khẩu. Hàng hóa Việt Nam đã có mặt trên hầu hết thị trường quốc tế. Những năm gần đây, chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển với các tập đoàn đa quốc gia chuyển sản xuất về Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, gia tăng nguồn hàng hóa và mang lại thuận lợi cho doanh nghiệp (DN). Thêm vào đó, công nghệ hiện đại đang có bước tiến vượt bậc, hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu “Go Global”.
Dù có tiềm năng lớn, ngành logistics Việt Nam vẫn đối mặt nhiều hạn chế. Trong nước, thị trường logistics đang bão hòa và cạnh tranh gay gắt. Do hội nhập, các DN nước ngoài có quyền vào kinh doanh bình đẳng, khiến cạnh tranh trở nên khốc liệt. Hàng nghìn DN logistics Việt Nam, chủ yếu là nhỏ và vừa, đóng vai trò thứ yếu, thường được coi là “vệ tinh” hoặc “thầu phụ”. Các DN Việt Nam chưa tham gia sâu hoặc làm chủ được chuỗi cung ứng logistics để đồng hành với sản xuất và xuất khẩu.
Nghịch lý đang tồn tại: Việt Nam nằm trong top 20 nền kinh tế thương mại lớn nhất thế giới, hàng hóa đi đến hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng sự hiện diện của logistics trên thị trường thế giới lại quá ít ỏi. 70 – 80% thị phần logistics quốc tế thuộc về DN nước ngoài, thậm chí con số này có thể còn lớn hơn. Việc DN logistics Việt Nam vắng bóng ở thị trường nước ngoài trực tiếp tạo rào cản cho xuất khẩu, giới hạn khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí vận hành quốc tế.
Lựa chọn tất yếu
Với vị thế nền kinh tế mới nổi, “Go Global” không chỉ là lựa chọn mà là con đường tất yếu của Việt Nam. Ngành logistics có vai trò trọng yếu trong việc hỗ trợ DN gia tăng lợi thế cạnh tranh quốc tế.
Việc tiến ra thị trường thế giới giúp DN logistics Việt Nam học hỏi, áp dụng công nghệ và tối ưu hóa quy trình quản lý, từ đó giảm chi phí và tăng hiệu quả. DN buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn dịch vụ khắt khe của thị trường nước ngoài, nâng cao trình độ quản lý, ứng dụng công nghệ và phong cách làm việc chuyên nghiệp.
Bước ra biển lớn cũng đồng nghĩa DN phải thích ứng với xu hướng chuyển đổi: đáp ứng tiêu chuẩn logistics xanh và chuyển đổi số mạnh mẽ (ứng dụng AI, IoT, tự động hóa). Những thay đổi tích cực này sẽ góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia, thực hiện chiến lược đưa Việt Nam trở thành trung tâm logistics khu vực và quốc tế.
Giải pháp cụ thể
Để ngành logistics thực sự trở thành nền tảng hỗ trợ xuất khẩu, DN cần thiết lập sự hiện diện quốc tế: Theo chân dòng hàng hóa XNK Việt Nam, thiết lập sự hiện diện ở đầu bên kia chuỗi cung ứng. Trước hết tập trung vào thị trường như: Lào, Campuchia, Trung Quốc và Thái Lan.
Các DN trong ngành có thể lựa chọn hình thức dịch vụ phù hợp, có giá trị gia tăng, gắn liền với thế mạnh của đất nước. Ví dụ, tận dụng lợi thế về địa lý của Việt Nam là trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, tương tự như vai trò của Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc). Cần kết hợp và hỗ trợ các hoạt động như giao nhận cho hàng hóa Campuchia xuất khẩu qua cảng Việt Nam.
DN có thể thành lập mới, liên doanh, hoặc sử dụng hình thức mua bán sáp nhập (M&A) để tìm kiếm các DN hiện có, từ đó thiết lập quyền điều hành và sự hiện diện. Cần cân nhắc quan hệ giữa sở hữu và vận hành, ví dụ đầu tư sở hữu và giao cho DN nội địa vận hành nếu họ có hiểu biết sâu rộng. Song song đó, nhanh chóng tiếp cận công nghệ mới (AI, blockchain), chuyển đổi năng lượng, trung hòa phát thải, tiến đến logistics không biên giới, và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về an toàn, an ninh, môi trường, dữ liệu (ISO, FIATA, IATA…).
Ngành logistics Việt Nam đã có những DN tiên phong như: Bee Logistics (có văn phòng ở Đức, Ấn Độ, Myanmar, Campuchia) và Viettel Post (đầu tư logistics ở nước ngoài), chứng tỏ việc vươn ra thị trường quốc tế là hoàn toàn khả thi. Chỉ khi DN logistics nhanh chóng tiến vào thị trường nước ngoài, họ mới có thể đồng hành, thúc đẩy và hỗ trợ tối đa cho DN xuất nhập khẩu Việt Nam.
Trần Thanh Hải – Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương)
T.T ghi
