Số liệu từ Tổng cục Hải quan, trong năm 2024, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Hoa Kỳ đạt trên 8,8 tỷ USD, tăng 23,9% so với năm 2023. Việt Nam đã vượt qua Trung Quốc để trở thành nhà xuất khẩu đồ nội thất lớn nhất vào Hoa Kỳ.
Vị thế dẫn đầu – Áp lực gia tăng
Tín hiệu thị trường trong năm 2025 vẫn khả quan, trong 6 tháng đầu năm nay, xuất khẩu gỗ và nội thất sang Hoa Kỳ đã đạt 4,6 tỷ USD, tăng 11,6% so với cùng kỳ năm 2024.
Vị thế này đồng thời kéo theo tần suất xuất hiện các vụ kiện thương mại ngày càng tăng. Sáng ngày 26/9, Tổng thống Trump thông báo sẽ bắt đầu áp thuế 50% đối với kệ phòng tắm và 30% đối với một số loại nội thất. Tất cả các mức thuế mới này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10. Lý do chính quyền Hoa Kỳ áp thuế lên tủ bếp, kệ phòng tắm và một số mặt hàng nội thất là do lượng hàng nhập khẩu quá lớn, gây thiệt hại cho các nhà sản xuất trong nước. Trước đó, mức thuế đối ứng mà chính quyền Hoa Kỳ áp dụng cho hàng hóa Việt Nam đã là 20%.
Ngoài thuế quan, Hoa Kỳ cũng đang tiến hành điều tra an ninh quốc gia theo Mục 232 với mặt hàng nội thất bằng gỗ. Điều tra này cho phép Tổng thống Hoa Kỳ áp đặt hạn ngạch hoặc thuế nhập khẩu nếu hàng hóa bị xác định ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Chưa kể, còn có thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp (AD/CVD) do Liên minh Thương mại Công bằng trong ngành ván ép cứng của Hoa Kỳ đã đệ đơn kiến nghị áp dụng các mức thuế AD/CVD với nhà sản xuất từ Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam.
Phát biểu tại Tọa đàm về PVTM trong lĩnh vực gỗ do Cục PVTM, VIFOREST và HAWA phối hợp tổ chức, diễn ra chiều 25/9, ông Cao Xuân Thanh, Chánh Văn phòng VIFOREST, cho biết doanh nghiệp (DN) ngành gỗ đang gặp nhiều khó khăn về thời gian trong việc điền các biểu mẫu thông tin để xuất khẩu. Văn phòng đã phải hướng dẫn DN cách thu thập các mẫu này trong trường hợp không được phía nhập khẩu cung cấp.
Nguy cơ thuế kép
Tác động tiêu cực tiềm ẩn từ các chính sách PVTM của Hoa Kỳ đối với ngành gỗ là rất lớn, đặc biệt là từ vụ điều tra chống bán phá giá và trợ cấp xuyên quốc gia đối với mặt hàng gỗ dán. Vụ điều tra này được xem là một “case study” để áp dụng cho các vụ việc khác nếu có khả năng, và phía Hoa Kỳ có thể tiếp tục khởi kiện các sản phẩm tương tự.
Bà Nguyễn Yến Ngọc, Trưởng phòng Xử lý PVTM nước ngoài của Cục PVTM, cho biết đối với vụ điều tra gỗ dán, hai công ty bị đơn cụ thể trong đơn kiện bắt buộc phải trả lời các mẫu điều tra đúng hạn, đúng câu hỏi, nếu không sẽ liên đới trách nhiệm đến toàn bộ ngành. Điều này cho thấy tầm quan trọng của sự hợp tác và tuân thủ trong quá trình điều tra.
Biên độ thuế chống bán phá giá bị cáo buộc là rất cao, lên đến 138 – 152%. Nếu phía Hoa Kỳ phán quyết và thật sự xác định có hành vi bán phá giá và trợ cấp, ngành gỗ dán sẽ phải chịu mức thuế trừng phạt nặng nề này. Bên cạnh đó, các DN gỗ Việt Nam còn đối diện với nguy cơ chịu thuế kép, thuế đối ứng và thuế AD/CVD nếu các biện pháp này được áp dụng đồng thời.
Các vụ điều tra này cũng dẫn đến tâm lý lo lắng trong cộng đồng DN trong nước, khiến khách hàng Hoa Kỳ không dám ký hợp đồng mới, đặc biệt trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch đang ngày càng khốc liệt.
Chủ động ứng phó
Cục trưởng Cục PVTM Lương Hoàng Thái cảnh báo về nguy cơ lây lan của các vụ kiện. Ông nhấn mạnh: “Các vụ kiện sẽ như vết dầu loang dần dần, gốc rễ thường là từ những sản phẩm cơ bản, và về sau sẽ ngày càng lan rộng”. Do đó, cần cố gắng ngăn chặn ngay từ đầu.
Theo ông Thái, để hóa giải thách thức tại thị trường Hoa Kỳ, DN và hiệp hội phải phối hợp giải trình triệt để để không bị áp các mức tính thuế không phù hợp. Cục trưởng cho rằng, tính bền vững là yếu tố cạnh tranh quan trọng. DN phải đảm bảo tính minh bạch về nguồn nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu của Đạo luật Lacey cấm buôn bán gỗ có nguồn gốc bất hợp pháp, sử dụng gỗ từ rừng trồng hoặc gỗ có chứng chỉ (như FSC, COC). Các cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ khâu cấp chứng nhận nguồn gốc xuất xứ để ngăn chặn gian lận thương mại nhằm lẩn tránh thuế, ảnh hưởng tiêu cực đến ngành.
Đồng thời, DN cần tăng cường hợp tác, chia sẻ thông tin để chủ động ứng phó rủi ro. Có thể tìm cách tác động đến đối tác ở Hoa Kỳ để họ vận động các nghị sĩ vì lợi ích chung. Nguyên nhân là vì các vụ điều tra của Hoa Kỳ thường vấp phải sự phản đối của DN hạ nguồn trong nước. “Phát triển bền vững phải là một phần không thể thiếu trong chiến lược kinh doanh, trong đó chất lượng tốt hơn, giá cả phải chăng hơn, tính linh hoạt, độ bền và sự đổi mới sẽ là động lực chính để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ. Dù các vụ kiện là rào cản, DN cần giữ vững tâm lý, tham gia điều tra thay vì bỏ cuộc từ đầu”, ông Thái nhấn mạnh.
Ca Dao
